Konsument to osoba fizyczna, która dokonuje z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. W usługach finansowych konsumentem może być więc np. osoba otwierająca prywatne konto bankowe albo zaciągająca kredyt na cele osobiste. Status konsumenta wiąże się ze szczególną ochroną przewidzianą w przepisach.
Kiedy osoba fizyczna jest konsumentem?
O statusie konsumenta decyduje przede wszystkim cel konkretnej czynności prawnej. Osoba fizyczna jest konsumentem, gdy zawiera umowę z przedsiębiorcą i umowa ta nie jest bezpośrednio związana z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.
Przykładowo osoba otwierająca konto osobiste do obsługi prywatnych wydatków może występować jako konsument. Sama okoliczność, że dana osoba prowadzi działalność gospodarczą, nie oznacza więc, że przy każdej zawieranej umowie działa jako przedsiębiorca.
Konsument a przedsiębiorca – jaka jest różnica?
Konsumentem w rozumieniu Kodeksu cywilnego może być wyłącznie osoba fizyczna. Spółka lub inna osoba prawna nie uzyskuje takiego statusu. Istotne jest również to, z kim dokonywana jest czynność – definicja konsumenta odnosi się do relacji z przedsiębiorcą.
Osoba prowadząca firmę może występować w różnych rolach. Gdy zawiera prywatną umowę niezwiązaną bezpośrednio z działalnością zawodową lub gospodarczą, może być konsumentem. Gdy natomiast zawiera umowę bezpośrednio w związku z prowadzonym biznesem, co do zasady nie działa jako konsument.
Jak status konsumenta wpływa na usługi finansowe?
Status konsumenta ma znaczenie przy korzystaniu z wielu produktów finansowych, ponieważ przepisy przewidują szczególne obowiązki informacyjne i mechanizmy ochronne dotyczące określonych umów. Zakres tych praw zależy jednak od rodzaju produktu i właściwej ustawy.
Przykładem jest kredyt konsumencki. Przy porównywaniu kredytów gotówkowych jednym z istotnych parametrów jest RRSO, którego zasady prezentowania i obliczania są związane z regulacjami dotyczącymi kredytu konsumenckiego.
Jakie prawa przysługują konsumentowi?
Prawo przyznaje konsumentom dodatkową ochronę w relacjach z przedsiębiorcami. W zależności od rodzaju umowy może ona obejmować m.in. obowiązek przekazania określonych informacji przed jej zawarciem, ochronę przed niedozwolonymi postanowieniami umownymi czy szczególne zasady zawierania niektórych umów na odległość.
Nie wszystkie uprawnienia konsumenckie stosuje się jednak identycznie do każdego produktu finansowego. Ustawa o prawach konsumenta przewiduje szczególne zasady i wyjątki dotyczące usług finansowych, dlatego zakres ochrony należy ustalać dla konkretnej umowy.
Czy przedsiębiorca może korzystać z ochrony podobnej do konsumenckiej?
W określonych sytuacjach tak. Niektóre przepisy rozszerzają wybrane rozwiązania ochronne na osobę fizyczną zawierającą umowę bezpośrednio związaną z jej działalnością gospodarczą, jeżeli z treści tej umowy wynika, że nie ma ona dla tej osoby charakteru zawodowego.
Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorca automatycznie staje się konsumentem w rozumieniu art. 221 Kodeksu cywilnego. Jest to rozszerzenie stosowania konkretnych przepisów ochronnych, a nie ogólna zmiana statusu prawnego.
Dlaczego warto ustalić, czy jest się konsumentem?
Od statusu konsumenta może zależeć zakres ochrony przy zawieraniu i wykonywaniu umowy. Ma to znaczenie również na rynku bankowym i finansowym, gdzie poszczególne produkty podlegają dodatkowym regulacjom. Przy wyborze oferty warto więc sprawdzać nie tylko jej cenę, lecz także warunki umowy oraz prawa przysługujące konkretnej kategorii klienta.
Informacje o zasadach działania rynku finansowego i ochronie jego uczestników publikuje również Komisja Nadzoru Finansowego (KNF).
Źródła
Sprawdź pozostałe pojęcia finansowe
Poznaj pojęcia związane z bankowością, kredytami, kontami, oszczędzaniem, płatnościami i finansami osobistymi.
Przejdź do słownika →